Μενέλαος Λουντέμης: Ο ασυμβίβαστος και πολυδιαβασμένος

loudemis 605
Διαβάστε επίσης

Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Με τις βιωματικές εμπειρίες του δράματος της Μικρασιατικής καταστροφής και της κοινωνικής τραχύτητας του μεσοπολέμου, εμφανίστηκε στην ελληνική λογοτεχνία ο Μενέλαος Λουντέμης. Η αισθητική του τεχνοτροπία εντάσσεται στον κοινωνικό ρεαλισμό και χρονικά εντάσσεται στη γενιά του μεσοπολέμου, που πιο εξειδικευμένα εξέφρασε το ρεύμα της κοινωνικής διαμαρτυρίας, για τις ανισότητες και την καταπίεση που χαρακτήρισαν το μεταπολεμικό μας τοπίο.

Ο Λουντέμης ήταν βαθύτατα ρομαντικός και ονειροπόλος και ευαγγελίζονταν έναν κόσμο ιδεατό, που δύσκολα θα μπορούσε να πραγματωθεί. Και η σκληρή πραγματικότητα που του επεφύλασσε για τις ιδέες και τα οράματά του, έναν απηνή διωγμό, δεν τον εμπόδισε μέχρι τελευταίας στιγμής της ζωής του να παραμένει στην ελληνική λογοτεχνία, ένας μοναχικός κοινωνικός αναχωρητής. Η γραφίδα του Λουντέμη είχε πελώρια ηθική δύναμη και αμεσότητα που μπορούσε να συνεγείρει συνειδήσεις. Με τον ευδόνητο λυρισμό του, αλλά και τον ρεαλισμό του αποτέλεσε μια πολυδύναμη κραυγή κοινωνικής διαμαρτυρίας, απέναντι στις δυσπλασίες και τις ανισότητες των μεταπολεμικών μας δεκαετιών.

Ο Λουντέμης κατηγορήθηκε από την κριτική της εποχής για έλλειψη γλωσσικής αρτιότητας και αισθητικής επιμέλειας. Ωστόσο όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο ίδιος δεν τον ενδιέφερε τόσο η τεχνική των κειμένων, όσο αυτή η καταγραφή της πραγματικότητας και η ανάδειξη των κοινωνικών ανισοτήτων. Κατά τούτο το λογοτεχνικό έργο του Λουντέμη παρουσιάζει μεγάλη συμμετρία με την κοινωνική διαμαρτυρία των Μαξίμ Γκόρκι και Κνούτ Χάμσουν. Έργο που εστιάζει κυρίως στην ρεαλιστική απεικόνιση τοπίων και προσώπων, αισθηματολογία, βιωματική γραφή, ηθογραφικά και συμβολικά στοιχεία.

Όμως μια πιο αυστηρότερη κριτική προσέγγιση στο λογοτεχνικό έργο του Λουντέμη επιχειρεί ο κριτικός μας Τάσος Βουρνάς. Ο Βουρνάς προσάπτει στους ήρωες του Λουντέμη μια ατομικοποιημένη κραυγή διαμαρτυρίας και αδυναμία τους να συνδεθούν με τις μάζες που αρχίζουν κιόλας να χαράζουν το δρόμο τους. Απόρροια αυτής της μοναχικότητας είναι να συνθλίβονται ανέλεγκτα στις μυλόπετρες των κοινωνικών ανισοτήτων, να ισοπεδώνονται αδυσώπητα από τη δυστυχία και την ανέχεια και να απολήγουν πολλές φορές στο «λούμπεν προλεταριάτο». Πάραυτα αναγνωρίζει ο Βουρνάς στα κείμενα του Λουντέμη, μια παράξενα θερμή καρδιά και τραυματισμένη παιδικότητα, που απλώνει τα χέρια της για να αγκαλιάσει τρυφερά τον κόσμο.

Όπως και να’ χει όμως, και ανεξάρτητα από τις όποιες τεκμηριωμένες ενστάσεις της κριτικής, το έργο του Λουντέμη διαβάστηκε και αγαπήθηκε από το αναγνωστικό κοινό πολύ. Τούτο αποδεικνύει την ηθική του ζεστασιά και την αμεσότητά του στις καρδιές των αναγνωστών. Τα βιβλία του μεταφράστηκαν σε πολλές χώρες, ιδίως στα ανατολικά κράτη στα οποία εκτοπίστηκε ο Λουντέμης λόγω της στράτευσής του στην αριστερά. Και έδρεψε πολλούς επαίνους και διεθνή βραβεία. Το βιβλίο του ιδιαίτερα «Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα», έγινε μπέστ σέλερ και αποτέλεσε αναγνωστικό ορόσημο για πολλές γενεές.

Εκδήλωσε ακόμα, ο μικρασιάτης συγγραφέας, και μεγάλες ποιητικές αρετές. Τα ποιήματά του μάλιστα «Ερωτικό κάλεσμα» το μελοποίησαν οι αδελφοί Κατσιμίχα και έγινε μεγάλη επιτυχία, ενώ σπουδαία τραγουδιστική επιτυχία έγινε και το ποίημα του «Οι κερασιές θ’ ανθίσουν και φέτος», που μελοποίησε ο Σπύρος Σαμοΐλης και ερμήνευσε ο Αντώνης Καλογιάννης.

Ο Λουντέμης υπήρξε πολυγραφότατος και θεωρείται από τους πιο παραγωγικούς έλληνες συγγραφείς. Το 1938, μάλιστα, σε νεαρή ηλικία βραβεύτηκε με το Μέγα Κρατικό Βραβείο Πεζογραφίας για τη συλλογή διηγημάτων του «Τα πλοία δεν άραξαν».

Ήταν ένας βασανισμένος άνθρωπος που χτυπήθηκε αλύπητα από τους μηχανισμούς της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Εξορίστηκε, εκτοπίστηκε, μα δε λύγισε ποτέ. Υπήρξε μια ελεύθερη και αδούλωτη συνείδηση. Ένας ασυμβίβαστος ιδεολόγος που πλήρωσε ακριβό προσωπικό τίμημα για τις ιδέες του. Στην κατοχή εντάχθηκε στις γραμμές του ΕΑΜ και διατέλεσε γραμματέας της οργάνωσης διανοουμένων. Συνελήφθη την περίοδο του εμφυλίου ως αριστερός και δικάστηκε σε στημένη δίκη επ’ εσχάτη προδοσία και καταδικάστηκε σε θάνατο. Η ποινή του δεν εκτελέστηκε, αλλά εξορίστηκε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Μακρόνησο και τον Αϊ Στράτη μαζί με τους Μίκη Θεοδωράκη, Γιάννη Ρίτσο, Μάνο Κατράκη κ.α.

Το 1956 ο Λουντέμης και με την υπαγόρευση του εμφυλιοπολεμικού νόμου 509/47 μετεφέρθη από την εξορία του στην Αθήνα, για να δικαστεί για το βιβλίο του «Βουρκωμένες μέρες», που κατά τη θλιβερή λογοκρισία της εποχής περιείχε «προπαρασκευαστικές πράξεις» εσχάτης προδοσίας. Οι κατασκευασμένοι μάρτυρες στη δίκη υποστήριξαν ότι με το βιβλίο του «προπαγανδίζει τας πολιτικάς του ιδέας, θίγει την έννοια του κράτους, κλονίζει την εμπιστοσύνη του λαού στη Δικαιοσύνη, καλλιεργεί το μίσος».

Στη μεγάλη αυτή δοκιμασία του Λουντέμη προσέτρεξαν να τον υπερασπιστούν πλήθος πνευματικών μας ανθρώπων, όπως ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Κώστας Βάρναλης, ο Στρατής Δούκας, ο Ασημάκης Πανσέληνος, ο Κώστας Κοτζιάς κ.α. υποστηρίζοντας με θέρμη ότι το βιβλίο του «είναι ένα εξαιρετικό έργο, γεμάτο αγάπη για τον άνθρωπο και με πίστη στην πορεία του προς το μέλλον».

Κατά τη διάρκεια, μάλιστα, της απολογίας του συνέβη και το εξής εκπληκτικό. Ο πρόεδρος του δικαστηρίου του απευθύνθηκε και του είπε «αν πράγματι νοιώθεις στοργή για το παιδί και τη γυναίκα σου, θα ‘πρεπε να ‘χεις κάνει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ». Αλλά αγέρωχη και μοναδική υπήρξε και η απάντηση του μεγάλου συγγραφέα και διανοουμένου. «Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να γίνουν τα τέσσερα πόδια δυο. Δεν θα τα κάνω πάλι τέσσερα εγώ».

Αφότου έγινε αυτή η δίκη, το ήδη βαρύ κλίμα για τον Λουντέμη επιτάθηκε περισσότερο. Εκπατρίστηκε έτσι στο Βουκουρέστι. Ενώ η χούντα του Παπαδόπουλου του στέρησε την ελληνική ιθαγένεια. Συνέχισε όμως απρόσκοπτα το συγγραφικό του έργο στη Ρουμανία. Με την κατάρρευση της Απριλιανής εκτροπής και το πέρασμα στη δημοκρατική ομαλότητα, ο Λουντέμης επέστρεψε στην πατρίδα. Στα άγια χώματα της Ελλάδας που αγάπησε με τη θέρμη και τη δύναμη της οικουμενικής του καρδιάς.

Στα πικρά χρόνια της εξορίας έγραφε σε έναν φίλο του, μέσα από τους τοίχους της ηθικής του μόνωσης «ένα ελληνικό καφεδάκι, μια ρέτσιαν». Δυστυχώς δεν μπόρεσε να χαρεί παρά λίγες στιγμές ευτυχίας στην απελεύθερη πια και δημοκρατική Ελλάδα. Οι ατέρμονες διώξεις από τους κατασταλτικούς μηχανισμούς ασφαλείας και οι εξορίες είχαν υποσκάψει βαθιά την υγεία του. Στις 22 Ιανουαρίου του 1977 πέθανε από καρδιακή προσβολή και ενταφιάστηκε στο Α΄ νεκροταφείο.

Ο Μενέλαος Λουντέμης είχε γεννηθεί το 1907 ή κατά άλλους το 1912 στο χωριό Αγία Κυριακή της Μικράς Ασίας. Το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Μπαλάσογλου ή Βαλασιάδης. Το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο το εμπνεύστηκε από την εργασία του ως επιστάτης στα έργα του ποταμού Λουδίας.

Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο μου «Κορυφαίοι της ελληνικής πεζογραφίας» και έχει δημοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά πολιτισμικού στοχασμού.

*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων

www.panosavramopoulos.blogspot.gr

Παλαιότερα άρθρα:

34 απαντήσεις στο “Μενέλαος Λουντέμης: Ο ασυμβίβαστος και πολυδιαβασμένος”

  1. I fully agree with this above comment, the internet is with a doubt growing in the most fundamental medium of communication across the globe and its due to sites just like this that ideas are spreading so quickly.

  2. I would like to thnkx for the efforts you’ve put in writing this website. I am hoping the same high-grade blog post from you in the upcoming as well. In fact your creative writing skills has encouraged me to get my own web site now. Really the blogging is spreading its wings rapidly. Your write up is a good example of it.

  3. I blog frequently and I seriously thank you for your information. The article has truly peaked my interest. I will bookmark your site and keep checking for new information about once a week. I subscribed to your RSS feed too.

  4. I’m impressed, I must say. Actually rarely can i encounter a weblog that’s both educative and entertaining, and without a doubt, you might have hit the nail around the head. Your notion is outstanding; ab muscles something that there are not enough consumers are speaking intelligently about. I’m happy which i came across this in my look for something in regards to this.

  5. I have to show my thanks to you for rescuing me from this type of circumstance. After searching throughout the online world and finding strategies that were not helpful, I believed my entire life was gone. Living without the presence of approaches to the difficulties you have resolved as a result of the write-up is a critical case, as well as those that would have in a negative way damaged my entire career if I had not come across your website. That ability and kindness in taking care of all the pieces was vital. I am not sure what I would have done if I had not discovered such a stuff like this. I am able to at this time look forward to my future. Thanks so much for your specialized and result oriented help. I will not think twice to suggest your web blog to anyone who will need tips about this topic.

  6. One other thing to point out is that an online business administration training is designed for students to be able to easily proceed to bachelors degree programs. The Ninety credit college degree meets the lower bachelor diploma requirements then when you earn your associate of arts in BA online, you will get access to the most recent technologies in this field. Some reasons why students are able to get their associate degree in business is because they are interested in the field and want to find the general schooling necessary ahead of jumping to a bachelor diploma program. Thanks for the tips you really provide as part of your blog.

  7. Appreciating the hard work you put into your site and in depth information you provide. It’s good to come across a blog every once in a while that isn’t the same old rehashed material. Wonderful read! I’ve saved your site and I’m adding your RSS feeds to my Google account.

  8. There are actually lots of particulars like that to take into consideration. That could be a nice point to deliver up. I provide the thoughts above as basic inspiration however clearly there are questions like the one you carry up the place crucial factor will likely be working in trustworthy good faith. I don?t know if best practices have emerged round issues like that, however I’m certain that your job is clearly identified as a good game. Both boys and girls feel the influence of only a second’s pleasure, for the remainder of their lives.

  9. Thanks for the publish. My spouse and i have often observed that most people are needing to lose weight because they wish to show up slim plus attractive. Even so, they do not continually realize that there are many benefits for losing weight also. Doctors declare that overweight people are afflicted with a variety of diseases that can be perfectely attributed to their own excess weight. Thankfully that people who definitely are overweight as well as suffering from different diseases can help to eliminate the severity of their particular illnesses by losing weight. You possibly can see a steady but noted improvement with health when even a negligible amount of weight reduction is reached.

  10. Youre so cool! I dont suppose Ive read anything like this prior to. So nice to get somebody with many original applying for grants this subject. realy we appreciate you beginning this up. this web site is a thing that is required over the internet, someone after a little originality. helpful task for bringing a new challenge for the web!

  11. Very nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to mention that I have truly loved surfing around your blog posts. After all I will be subscribing for your feed and I am hoping you write again soon!

  12. Good day very nice website!! Guy .. Excellent .. Superb .. I will bookmark your blog and take the feeds additionally…I am satisfied to search out so many helpful information right here in the publish, we need work out extra strategies in this regard, thanks for sharing.

  13. Thank you for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do some research on this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such wonderful info being shared freely out there.

Σχολιάστε